U

Voorblad > U


uei

█ Indo-Europese wortel

■ Ook geschreven als u̯ei

Indo-Europese wortel met de betekenis vlechten, draaien, winden, wringen, binden die voorkomt, of veronderstelt wordt voor te komen, in de volgende woorden:

wede/wijde (wilg)
weide (geheind land, geheind door vlechten?)
weeg, weegluis, www.etymologiebank.nl/trefwoord/weeg
wier

Woordenboek der Nederlandsche Taal, 1500-1976, Geïntegreerde Taal-Bank
ook uei-

+++

u̯ei, www.etymologiebank.nl/trefwoord/wijden
Dit is natuurlijk de heilige plaats, die van de profane wereld afgescheiden wordt en wel gewoonlijk door een omheining (het gebied van Jellinge was met een krans van stenen omgeven, vgl. E. Dyggve, Acta archaeologica 13, 1942, 65-99). Dan is dus het woord *wīha eig. ‘een omheind gebied’ en men kan aanknopen aan de idg. wt. *u̯ei ‘binden, vlechten’ (waarvoor zie weegluis).

Buiten het Germaans wordt het woord vaak verbonden met Latijn victima ‘offer’ en Oudlitouws viešpilas ‘heilige berg’, maar de verdere verbindingen zijn nogal speculatief. Mogelijk moet men met het NEW denken aan een oorspr. betekenis ‘afgescheiden ruimte’ zoals ook tún in het Oudnoords een religieuze betekenis kan hebben, zie → tuin. In dat geval kan het woord behoren bij de wortel pie. *ueik- ‘af-, uitscheiden’ (IEW 1128) of pie. *uei- ‘vlechten, verbinden’

+++
"wei-", Etymonline.com
www.etymonline.com/word/*wei-

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uei




ui...

naar boven



uitbreiden
uit•bre•iden

█ Werkwoord
█ Naamwoorden van handeling: (het) uitbreiden, (de) uitbreiding

Van een bos. Bomen planten aan de buitenkant van het bos. Kijk ook bij inbreiden.

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitbreiden




uitdraagtang
uit•draag•tang

█ Zelfstandig naamwoord

■ Kortweg: draagtang

Kijk bij draagtang.




uiterwaard
ui•ter•waard

█ Zelfstandig naamwoord



Wikipedia
https://nl.wikipedia.org/wiki/Uiterwaard

Etymologiebank
http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/uiterwaard

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uiterwaard




uitgestoken moerascipres
uit•ge•sto•ken moe•ras•ci•pres

█ Woordgroep [bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord]

Hout van moerascipres dat aangetast is door een schimmel. Door de aantasting lijkt het alsof het hout uitgestoken is met een guts.

Verwante termen:
Engelse term, Noord-Amerika: pecky cipress
https://en.wikipedia.org/wiki/Taxodium_distichum#Ecology

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitgestoken-moerascipres




uitgroeien
uit•groei•en

█ Werkwoord
█ Naamwoorden van handeling: (het) uitgroeien, (de) uitgroeiing

In het bijzonder van houtige planten die een brede, laag beginnende kroon ontwikkelen. Geleidelijk groter en breder worden van de kroon. Van natuurbelaten heggen, van scheerheggen na scheren, van houtkanten en van hakhout. Een volle meerstammige kroon ontwikkelen (stamboom) en/of veel vertakkingen op de stam en gesteltakken ontwikkelen (scheerhaag).


uitgroeiende heg
uit•groei•en•de heg

█ Zelfstandig naamwoord

■ Wisselvorm: uitgroeiende haag
■ Voluit: vrij uitgroeiende haag of heg
■ Antoniem: scheerhaag

Heg die men gedurende jaren niet of weinig scheert of kapt.

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitgroeiende-heg




uitgroeikant
uit•groei•kant

■ Synoniem:uitgroeirand

Eén van de twee (meestal denkbeeldige) grenslijnen die het uitgroeiruim afbakenen. Eén van de twee (meestal denkbeeldige) uiterste randen van het uitgroeiruim.

Als een uitgroeiruim vierkant of rechthoekig is zijn er vier uitgroeikanten.

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitgroeikant

naar boven



uitgroeiruim
uit•groei•ruim

█ Zelfstandig naamwoord

■ Wisselvorm: uitgroeiruimte

Begrensde plaats, meestal denkbeeldig begrensd, waarin de kroon van houtige planten - in het bijzonder heggen, houtkanten en struiken - zich ten volle kunnen ontwikkelen oftewel uitgroeien.

Ruim of ruimte?
Beide woorden betekenen precies hetzelfde, maar in de loop der jaren is de betekenis van ruim verengd tot plaats onder dek in een schip. Hoog tijd om ruim terug in de huidige woordenschat te brengen met de juiste betekenis. Tenslotte is ruimte niet meer dan een afleidsel van ruim.
Nederlands ruim, Duits Raum, Engels room.

Een scheerhaag heeft een smal uitgroeiruim en een uitgroeiende heg heeft een breed uitgroeiruim.

"luchtruim" in Woordenlijst.org
www.woordenlijst.org/#/?q=luchtruim

"ruim" in Woordenboek der Nederlandsche Taal, 1500-1976, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M061423

"ruim" in Etymologiebank.nl
www.etymologiebank.nl/trefwoord/ruim

Uitgroeiruim is een woord bedacht door Carlos Montfort. Voor het eerst wereldkundig gemaakt op 9 april 2019 op Termen van Boheest.

Verwante termen:



uitham
uit•ham

█ Zelfstandig naamwoord

■ Synoniemen: ham, landtong

Kijk bij ham en landtong.


uitheems
uit•heems

█ Bijvoeglijk naamwoord

■ Synoniemen: allochtoon, exotisch



Wiktionary
https://nl.wiktionary.org/wiki/uitheems

Geïntegreerde Taal-Bank, Instituut voor de Nederlandse Taal
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=results&wdb=wnt%2Cvmnw%2Conw%2Cmnw&uitvoer=HTML&lemmodern=%22uitheems%22

Etymologiebank.nl
www.etymologiebank.nl/trefwoord/uitheems

"exotisch" in Wiktionary
"exoot" in Wikipedia
Duitse termen: allochthon, ausheimisch, gebietsfremd
https://de.wikipedia.org/wiki/Allochthone_Art
www.duden.de/rechtschreibung/ausheimisch

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitheems




uitkapbos
uit•kap•bos

█ Zelfstandig naamwoord

■ Synoniem: plenterbos

Kijk bij plenterbos.




uitkappen
uit•kap•pen

█ Werkwoord
█ Naamwoorden van handeling: (het) uitkappen, (de) uitkapping

■ Synoniem: plenteren

Kijk bij plenteren.




uitlopen
uit•lo•pen

█ Werkwoord
█ Naamwoord van handeling: (het) uitlopen

■ Synoniemen: botten, uitschieten

Een fase in het groeiproces van een plant waarbij de (blad-, bloem- en stengel-)knoppen in de lente open gaan.

Woordenboek der Nederlandsche Taal, 1500-1976, Geïntegreerde Taal-Bank
Artikel I.4., http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M072071

Wiktionary
https://nl.wiktionary.org/wiki/uitlopen

"botten" in Woordenboek der Nederlandsche Taal, 1500-1976, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M010712

"botten" in Wiktionary
https://nl.wiktionary.org/wiki/botten

"uitschieten" in Wiktionary
https://nl.wiktionary.org/wiki/uitschieten

Verwante termen:
Duitse term: auslaufen
Engelse termen: shoot, sprout
Franse termen: pousser
https://fr.wikipedia.org/wiki/Marcottage

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitlopen




uitloper
uit•lo•per

█ Zelfstandig naamwoord

■ Synoniem: stolon

Bovengrondse, horizontaal groeiende stengels die meestal na de bloei van de moederplant bovengronds ontstaan. De uitlopers wortelen aan de knopen en vormen uit de okselknoppen nieuwe plantjes.
Bramen, bijvoorbeeld, vormen uitlopers. Een uitloper die succesvol wortel schiet is een aflegger.

Een uitloper groeit uit de stengel, meestal bovengronds. Een wortelstok is een stengel die op een wortel lijkt, maar niet de kenmerken van een wortel heeft.

Wisiwis, UGent Plantentuin
www.wisiwis.ugent.be/glossary.php#uitloper

Verwante termen:
Duitse termen: Ausläufer, Stolo
https://de.wikipedia.org/wiki/Stolo
Engelse termen: runner, stolon
https://en.wikipedia.org/wiki/Stolon
Franse term: drageon?
www.larousse.fr/dictionnaires/francais/drageon/26706

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitloper




uitrijcombinatie
uit•rij•com•bi•na•tie

█ Zelfstandig naamwoord



Ecopedia
www.ecopedia.be/208/encyclopedie/

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitrijcombinatie

naar boven



uitrijden
uit•rij•den

█ Werkwoord
█ Naamwoord van handeling: (het) uitrijden

1. Bijeengesleepte boomstammen uit het bos rijden.

2. Vanaf de kapplaats uitrijden met een voertuig, in plaats van uitslepen.

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitrijden




uitrijwagen
uit•rij•wa•gen

█ Zelfstandig naamwoord



Ecopedia
www.ecopedia.be/210/encyclopedie/

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitrijwagen

naar boven



uitschuifbare zaag
uit•schuif•ba•re zaag

█ Woordgroep [bijvoeglijk naamwoord + zelfstandig naamwoord]

1. Zaag met een uitschuifbare steel. Synoniem: telescopische zaag.

2. Zaag waarvan het zaagblad in en uit het handvat geschoven kan worden.


Verwante termen:
Duitse termen: ausschiebbare Säge, (Garten/Ast)Säge mit Teleskopstiel
Engelse term: retractable (pruning) saw
Franse termen: scie (d'élagage) télescopique

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitschuifbare-zaag




uitsleepweg
uit•sleep•weg

█ Zelfstandig naamwoord

■ Kortweg: sleepweg

Weg in het bos waarlangs geoogst hout uitgesleept wordt.

"sleepweg" in Woordenboek der Nederlandsche Taal, 1500-1976, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M063945.re.92

Verwante termen:
Duitse termen: Rückegasse, Rückeweg
https://de.wikipedia.org/wiki/Rückeweg
Engelse term, Groot-Brittannië: ride
Engelse term, Noord-Amerika: logging trail
https://en.wikipedia.org/wiki/Logging_trail
Franse termen: cloisonnement, cloisonnement d’exploitation

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitsleepweg




uitslepen
uit•sle•pen

█ Werkwoord
█ Naamwoord van handeling: (het) uitslepen

Geoogst hout vanaf de oogstplek naar een weg voeren.

Duitse termen: ausschleppen, holzrücken, rücken
https://de.wikipedia.org/wiki/Holzrücken
Engelse term: skidding
Franse term: débarder
https://fr.wikipedia.org/wiki/Débardage

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitslepen




uitsmeden
uit•sme•den

█ Werkwoord
█ Naamwoorden van handeling: (het) uitsmeden, (de) uitsmeding

1. Door smeden breder, platter maken.
Ten einde smeden.
Door smeden verwijderen, resp. te voorschijn halen; wegslaan, eruitslaan.
Bron: Woordenboek der Nederlandsche Taal, 1500-1976, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M072276

2. Synoniem: hersmeden. Een afgesleten gereedschap, zoals een ploeg of beitel, herstellen door smeden.

Woordenboek der Nederlandsche Taal, 1500-1976, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article_content&wdb=WNT&id=M025649


Verwante term bij 2: haren, hersmeden, omsmeden
Engelse term bij 2: reforge

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitsmeden




uitspoelen
uit•spoe•len

█ Werkwoord
█ Naamwoorden van handeling: (het) uitspoelen, (de) uitspoeling



Wikipedia
https://nl.wikipedia.org/wiki/Uitspoeling

Wiktionary
https://nl.wiktionary.org/wiki/uitspoelen

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitspoelen




uitstoelen
uit•stoe•len

█ Werkwoord

■ Synoniem: stoelen

Kijk bij stoelen.




uitvliegen
uit•vlie•gen

█ Werkwoord
█ Naamwoord van handeling: (het) uitvliegen, (de) vlieging

1. Uit iets vliegen.
1.1. Van jonge vogels: Het nest uitvliegen.

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitvliegen





uitvliegopening
uit•vlieg•ōpe•ning

█ Zelfstandig naamwoord

Boorgat in hout waarlangs ontpopte kevers uitvliegen.

(https://nl.wikipedia.org/wiki/Huisboktor, https://nl.wikipedia.org/wiki/Boktorren)

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitvliegopening




uitzaaien
uit•zaai•en

█ Werkwoord
█ Naamwoorden van handeling: (de) uitzaai, (het) uitzaaien, (de) uit zaaiing

Zaden over een oppervlakte verspreiden.
Bron: Wiktionary
https://nl.wiktionary.org/wiki/uitzaaien

Woordenboek der Nederlandsche Taal, 1500-1976, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M072509

Als wederkerend werkwoord "zich uitzaaien".

"De reuzenbalsemien zaait zich uit door haar zaden bij aanraking weg te schieten."
https://nl.wikipedia.org/wiki/Reuzenbalsemien
www.natuurinformatie.nl/nnm.dossiers/natuurdatabase.nl/i000144.html

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uitzaaien




uitzweten
uit•zwe•ten

█ Werkwoord
█ Naamwoord van handeling: (het) uitzweten

Vloeistof afscheiden door planten, in het bijzonder door de wortels. Het wetenschappelijke synoniem is exsuderen, van Latijn exsudare.


Ulmus-val

█ Zelfstandig naamwoord

De tijdelijke abrupte afname van Ulmus (iep/olm) na de ijstijd, (volgens de conventionele kennis) rond 5100 vóór heden, de overgang van het atlanticum naar het subboreaal.

Verwante term: iepenziekte
Engelse term: elm decline


universele handzaag
uni•ver•se•le hand•zaag

█ Zelfstandig naamwoord

Handzaag waarmee men kan schulpen en korten.

Verwante termen:
+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#universele-handzaag




ur...

naar boven



ursusdraad
ur•sus•draad

█ Zelfstandig naamwoord

Afrastering voor groter vee en groter wild. Ursus is een merknaam van Betafence. Deze merknaam is een soortnaam geworden.

Betafence
www.betafence.be/nl/ursus-1
www.betafence.be/nl/ursus-2
www.betafence.be/nl/ursus-tightknot-0

"soortnaam" in Wikipedia



uw...

naar boven



uwe

█ Zelfstandig naamwoord

■ Wisselvormen: ieve, ijf
■ Synoniem: venijnboom

Bepaalde inheemse conifeer uit de taxusfamilie.
Taaldacht
www.taaldacht.nl/2015/10/05/eeuwen-leven-de-uwen
www.taaldacht.nl/vergeten-woorden-u

Woordenboek der Nederlandsche Taal, 1500-1976, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M027104
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M027052

Middelnederlandsch Woordenboek, 1300-1500, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=MNW&id=19694
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=MNW&id=61071

Vroegmiddelnederlands Woordenboek, 1200-1300, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=VMNW&id=ID23852

Oudnederlands Woordenboek, 500-1200, Geïntegreerde Taal-Bank
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&wdb=ONW&id=ID2617

ijf, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands
http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article_content&wdb=EWN&id=ewn006094

Verwante termen:
Engelse term: yew
www.etymonline.com/word/yew
https://en.wiktionary.org/wiki/yew
https://en.wikipedia.org/wiki/Taxus_baccata

+ Bladwijzer: www.termenvanboheest.org/u#uwe




 
Voorblad | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z